Rzeź wołyńska i jej apogeum: krwawa niedziela 11 lipca ’43

Ireneusz DańkoZaktualizowano 
Wikipedia/ Władysława Siemaszków, Ludobójstwo, page 1294, from Henryk Słowiński collection
Wybitny historyk Grzegorz Motyka w rozmowie z „Gazetą Krakowską” wyjaśnia przyczyny masowej zbrodni dokonanej przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej.

Przed nami rocznica tzw. krwawej niedzieli na Wołyniu, czyli 11 lipca 1943 roku. Mnożą się komentarze oraz apele, by sprawę zostawić historykom z Polski i Ukrainy. Ci jednak się różnią w swoich ocenach i ustaleniach. Według polskich badaczy, tego dnia doszło do apogeum rzezi wołyńskiej, zginęło z rąk ukraińskich kilkanaście tysięcy Polaków. Na Ukrainie podważają te wyliczenia, jak również to, że UPA zaatakowała wtedy ok. 100 polskich wiosek.
Taką liczbę podają państwo Siemaszkowie, którzy jako pierwsi badali i opisali wydarzenia na Wołyniu. Nie widzę podstaw, aby kwestionować ich dane, tym bardziej że komendant główny AK, mający niepełne informacje, już w 1943 r. pisał o 60 zniszczonych wioskach. To była najbardziej krwawa akcja UPA podczas rzezi wołyńskiej. Zaczęła się w nocy z 10 na 11 lipca i trwała do następnego dnia. Nie oznacza to, że banderowcy o jednej porze zaatakowali ok. 100 wiosek i wymordowali ich mieszkańców. Oddziały UPA wybijały Polaków w kolejnych miejscowościach i szły dalej.

CZYTAJ TAKŻE: Nabici na pal, spaleni w kościele, zarąbani siekierami... Siedem relacji z Wołynia

Był jakiś skoordynowany plan, scenariusz kierownictwa UPA, aby akurat tego dnia „wyczyścić” kilka wołyńskich powiatów z Polaków?
Nie mam co do tego wątpliwości. Na tak wielką skalę nie dałoby się przeprowadzić akcji bez planu i koordynacji. Najbardziej tajne rozkazy po przeczytaniu komendanci mieli obowiązek zniszczyć, więc siłą rzeczy nie zachowało się ich zbyt wiele. Znam jednak np. sprawozdanie miejscowego okręgu OUN-B - Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (frakcji Stepana Bandery) - za lipiec 1943 r., gdzie ocenia się rejon po rejonie, co udało się zrobić. Ogólnie podsumowano, że wyszło źle, bo aktywni Polacy uciekli, a zginęli niepotrzebni, najsłabsi ludzie.

Dlaczego wybrano 11 lipca na kulminację antypolskiej akcji?
Przede wszystkim chodziło o to, aby to była niedziela, kiedy ludzie gromadzą się w kościołach, nie przeczuwając niebezpieczeństwa. Długi letni dzień ułatwiał też poszukiwanie ewentualnych uciekinierów.

Strona ukraińska często podnosi argument, który już jesienią 1943 roku głosiło kierownictwo OUN-B i jej zbrojnego ramienia - UPA, że winę za masowe mordy ponoszą Polacy. Przed wojną mieli bowiem represjonować Ukraińców, a po jej wybuchu pomagać Niemcom i sowieckiej partyzantce w niszczeniu ukraińskiej ludności.
Przyczyn tego, co się stało, jest wiele. Jedna z nich to z pewnością niesprawiedliwa polityka władz II RP wobec mniejszości narodowych. Rodziła ona poczucie krzywdy i niechęci do państwa polskiego, ale nie oznaczała automatycznie, że Ukraińcy zaczęli nienawidzić polskich sąsiadów. W ten sposób powstał tylko grunt, na którym OUN-B i UPA mogły realizować swoje plany. Nie stało się tak, jak utrzymują niektórzy historycy na Ukrainie, że ukraińscy chłopi nagle po trzecim roku wojny w spontanicznym odruchu poszli z siekierami mordować Polaków. To zwolennicy Bandery podsycali nienawiść i organizowali masowe mordy. Już w latach 30. stworzyli plan czystki etnicznej na ziemiach, które uznali za ukraińskie. Mychajło Koło-dziński, jeden z ideologów OUN, proponował w „Doktrynie wojennej ukraińskich nacjonalistów” zniszczenie całej polskiej grupy narodowej na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Cytuję jego słowa: „Proszę się nie przejmować, że wymordujemy trzy i pół miliona Żydów i ponad milion Polaków”.

CZYTAJ TAKŻE: Rozrzucone szczątki ciał, kobiety z porozcinanymi brzuchami. Wołyń - rzeź Polaków w 1943 roku. Tego nie da się zapomnieć

Dlaczego akurat na Wołyniu w 1943 roku zaczęto realizować te zamiary?
Bo wtedy stało się to możliwe. Kołodziński jeszcze przed wojną przygotował plan powstania przeciw Polsce i Związkowi Radzieckiemu. W zbrojną walkę wpisał także antypolską i antyżydowską czystkę. W 1943 roku, po klęsce III Rzeszy pod Stalingradem, stało się jasne, że front przesunie się na zachód. Na Wołyniu widoczna była dezorganizacja okupacyjnej władzy, a mocno zalesiony teren sprzyjał rozwojowi partyzantki. UPA zyskała tam na znaczeniu i kierownictwo OUN-B postanowiło zademonstrować swoją antyniemieckość, by znaleźć się po stronie zwyciężających aliantów, a przy okazji pozbyć się wszystkich Polaków.

To zwolennicy Bandery podsycali nienawiść i organizowali masowe mordy na ziemiach, które uznali za ukraińskie

Ludzie, którzy przeżyli rzeź, opisywali niebywałe okrucieństwo, z jakim nierzadko zadawano śmierć. To też było częścią planu?
Wszystko, włącznie z okrutnym zadawaniem śmierci, miało swój cel. Kazano ludzi zabijać siekierami, by przerazić polską ludność i stworzyć wrażenie spontanicznego chłopskiego buntu, które miało ukryć prawdziwych organizatorów zbrodni.
Były wskazówki, jak zadawać śmierć?
Najczęściej nie wydawano szczegółowych instrukcji. Przyjęto ogólne założenie, że należy wykazać się ogromnym okrucieństwem. Działano zgodnie ze wskazówkami Kołodzińskiego, że trzeba tak zabijać, aby jeszcze dziesiąte pokolenie Polaków bało się spojrzeć w stronę Ukrainy. Policjanci ukraińscy, którzy zdezerterowali ze służby niemieckiej i przyłączyli się do UPA, często wykorzystywali też swoje doświadczenie z udziału we wcześniejszej zagładzie Żydów.

CZYTAJ TAKŻE: Nabici na pal, spaleni w kościele, zarąbani siekierami... Siedem relacji z Wołynia

Okrucieństwem wykazywali się już Kozacy podczas XVII i XVIII-wiecznych powstań na Ukrainie. Wystarczy wspomnieć rzeź mieszkańców Humania w 1768 roku.
To prawda. Dlatego wielu wciąż uważa, że rzeź wołyńska to nawiązanie do czasów kozackich, hajdamaków, którzy w oddolny sposób, sami z siebie zbuntowali się i zaczęli mordować Żydów i Polaków. Tymczasem prawda jest taka, że ludobójczą akcję na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zorganizowała grupa osób, która czytała książki zachodnich autorów, znała ówczesną europejską politykę, fascynowała się modnymi wtedy faszystowskimi ideami i autorytarnymi rządami, które rozwiązywały narodowościowe problemy za pomocą etnicznych czystek. Ci ludzie postanowili dokonać masowej zbrodni, ubierając ją w dawne szaty.

Kierownictwo OUN-B i UPA już w czasie wojny twierdziło, a w ślad za nim wielu ukraińskich historyków, że to Polacy sprowokowali konflikt wstępując do niemieckiej policji pomocniczej i sowieckiej partyzantki oraz pacyfikując ukraińskie wsie na Chełmszczyźnie.
Chronologia wydarzeń jest zupełnie inna. Pierwszy napad UPA na polską wioskę Parośle nastąpił 9 lutego 1943 r., a kilka tygodni później doszło do masowej dezercji ukraińskich policjantów, którzy zasilili partyzanckie szeregi. Tak zaczęło się antyniemieckie powstanie, któremu towarzyszyły liczne ataki na polskie wsie. Dopiero potem Niemcy powołali do swoich oddziałów pomocniczych parę tysięcy Polaków, używając ich m.in. w trakcie pacyfikacji ukraińskich miejscowości, co oczywiście ułatwiało banderowcom uzasadnienie dalszych zbrodni na polskiej ludności. Współpraca oddziałów polskiej samoobrony i podziemia z partyzantką sowiecką wynikała z umów alianckich i chęci ochrony przed atakami UPA. Polska znajdowała się wtedy w koalicji antyhitlerowskiej razem m.in. ze Związkiem Radzieckim.

Na Chełmszczyźnie pierwszy duży mord na ludności ukraińskiej odnotowano w maju 1943 r. Zginęło w nim znacznie mniej osób niż w polskiej Parośli. Przyczyną była niemiecka akcja wysiedleńcza wobec Polaków z ziemi zamojskiej, w której naziści wykorzystywali Ukraińców. Do końca 1943 roku z polskich rąk padło kilkuset ludzi, tymczasem na Wołyniu straty polskie szły już w dziesiątki tysięcy. Dopiero w 1944 odwet Polaków na Chełmszczyźnie przybrał wielką skalę. Lokalni dowódcy AK, pod wrażeniem wieści o rzeziach na Wołyniu i w Galicji Wschodniej, dokonali wtedy masowych zbrodni na cywilnej ludności ukraińskiej. Chcieli w ten sposób zemścić się i zastraszyć Ukraińców. Wychodzili z założenia, że taka akcja zapobiegnie kolejnym antypolskim czystkom. To, oczywiście, były złudne oczekiwania, bo następowała jedynie eskalacja zbrodni pod obu stronach konfliktu.

Komenda Główna AK akceptowała takie akcje?
Nie. Komenda Okręgu AK wszczęła nawet postępowanie wyjaśniające i groziła sądem niektórym dowódcom.

CZYTAJ TAKŻE: Rozrzucone szczątki ciał, kobiety z porozcinanymi brzuchami. Wołyń - rzeź Polaków w 1943 roku. Tego nie da się zapomnieć

Na Wołyniu miejscowi Ukraińcy wspierali masowe mordy UPA na Polakach?
Ludność ukraińska sympatyzowała z hasłami walki o niepodległą Ukrainę, a jednocześnie z dystansem patrzyła na zbrodnie na cywilach. Widać z wielu relacji, że zwykli Ukraińcy tego nie rozumieli, nie akceptowali.

Bywało jednak i tak, że znaczna część mieszkańców ukraińskich wiosek uczestniczyła w zabijaniu polskich sąsiadów.
W sprawozdaniu UPA z akcji 11 lipca 1943 r. można przeczytać, że tylko w niektórych miejscach tak się działo. A banderowcy od początku starali się mobilizować chłopów, tworząc z nich grupy uzbrojone w siekiery lub pochodnie, którymi mieli podpalać polskie domostwa. Część ludzi robiła to pod przymusem. Znam przypadek ukraińskiego chłopa, który ukrywał polską rodzinę w stodole, ale musiał pójść do sąsiedniej wsi zabijać innych Polaków. Wieczorem opowiadał o tym z płaczem, twierdząc, że gdyby tak nie uczynił, to jego by zastrzelili.
Rzeź Polaków na Wołyniu była inicjatywą miejscowego kierownictwa OUN-B i UPA czy całej organizacji?
Początkowo istniały kontrowersje między kierownictwem wołyńskim a centralą, jeśli chodzi o ocenę działań przeciw Polakom. Szczegółów nie znamy, nie zachowały się dokumenty czy wiarygodne relacje. Generalnie zakładano antypolską czystkę, ale nie na tak wielką skalę. Jakkolwiek jednak było, to centralne kierownictwo OUN-B jesienią 1943 r. zaakceptowało to, co się stało, uznając akcję na Wołyniu za usprawiedliwioną i zdecydowało o podobnej w Galicji Wschodniej. Wszystko, co później następuje, dzieje się już z rozkazu dowódcy UPA Romana Szuchewycza. To, że wiedział o masowych mordach na Polakach z Wołynia, przyznał m.in. w lipcu 1944 r. Wprost wtedy mówił, że doszło do zlikwidowania polskiej ludności.

CZYTAJ TAKŻE: Nabici na pal, spaleni w kościele, zarąbani siekierami... Siedem relacji z Wołynia

W Galicji Wschodniej zażądano najpierw od Polaków, aby opuścili ziemię uznaną za ukraińską, a dopiero potem nastąpiła eksterminacja.
Tam faktycznie chodziło w pierwszej kolejności o przymuszenie do wyjazdu, a nie w czystej postaci o eksterminację, jak na Wołyniu, gdzie zabijano bez żadnego uprzedzenia, a nawet usypiano czujność polskich ofiar obietnicami, że nic im się nie stanie.

Ukraińcy przekonują, że nie ma twardych dowodów w dokumentach na zaplanowany charakter antypolskiej akcji.
Nie zgadzam się z taką opinią. Zachowało się choćby sprawozdanie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej z kilkugodzinnej dyskusji na temat działań przeciwko Polakom. W podsumowaniu Roman Szuchewycz potwierdza, że wszystko działo się za jego zgodą.

Inna teza, popularna teraz po agresji rosyjskiej na Ukrainie zakłada, że to sowieckie służby sprowokowały krwawy polsko-ukraiński konflikt?
Na pewno Sowieci pragnęli skonfli-ktować Polaków z Ukraińcami, ale nie ma żadnego dowodu, by chcieli doprowadzić do takiej rzezi. Nic mi nie wiadomo, żeby ich oddziały podszywając się pod UPA mordowały polską ludność. Nie ma żadnej wątpliwości, że to Kłym Sawur, dowódca UPA na Wołyniu, i Roman Szuchewycz oraz Centralny Prowyd OUN-B podejmowali decyzje o czystkach etnicznych na Polakach i że wszystko działo się według ich planu i scenariusza.

Historycy podają różne liczby ofiar antypolskiej czystki. Ukraińscy kwestionują polskie szacunki wskazujące na ok. 100 tys. „Nie istnieje żadne studium oparte na źródłach lub przynajmniej na rzetelnej metodologii, które zawierałoby takie wyliczenia” - stwierdził niedawno szef Ukraińskiego IPN.
To błędna opinia. Z wiarygodnych, ostrożnych szacunków wynika, że na Wołyniu zginęło ok. 60 tys. Polaków, w Galicji Wschodniej 30-40 tys. i jeszcze kilka tysięcy na ziemiach dzisiejszej Polski. Razem daje to ok. 100 tys.

CZYTAJ TAKŻE: Rozrzucone szczątki ciał, kobiety z porozcinanymi brzuchami. Wołyń - rzeź Polaków w 1943 roku. Tego nie da się zapomnieć

Jak to wyliczono?
Wiemy, ilu mieszkańców tych terenów deklarowało polską narodowość przed 1939 r., ilu padło ofiarą sowieckich i niemieckich represji, ilu wyjechało w 1945. Znakomite studium na ten temat napisał Grzegorz Hryciuk. Przeliczono też, wioska po wiosce, ofiary masakr. Przy skali 100 tys. osób można, oczywiście, mówić o „marginesie błędu” rzędu nawet kilkunastu tysięcy, czyli takim jak całkowita liczba ukraińskich ofiar polskiego odwetu. To najlepiej pokazuje, z czyjej strony była inicjatywa.

Przywódca OUN-B Stepan Bandera siedział w tym czasie w niemieckim obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen i nie miał raczej kontaktu z kierownictwem organizacji na Ukrainie. Mimo to obarcza się go odpowiedzialnością za masowe mordy na Polakach. Słusznie?
To prawda, że był w obozie i od końca 1941 do początku 1945 roku nie miał kontaktów ze swoją organizacją, ale dla ukraińskich nacjonalistów pozostawał symbolem. Wszystko, co robili, działo się w jego imieniu. A on nigdy od tego się nie odciął. Nigdy nie powiedział, że stało się coś złego.

W OUN-B nie znalazł się żaden „sprawiedliwy”, który sprzeciwił się antypolskiej akcji?
W archiwum Mykoły Łebeda, szefa OUN-B z lat 1941-1943, jest sprawozdanie z wewnętrznych rozmów toczonych latem 1944 r., w którym jeden z działaczy wzywa, żeby może wstrzymać antypolskie działania, bo przypominają niemieckie akcje przeciwko Żydom.

A jak reagowali zwykli Ukraińcy?
Ludność ukraińska rozumiała, że należy walczyć o niepodległą Ukrainę, ale zabijanie bezbronnych ludzi budziło duże wątpliwości. W przypadku Wołynia mówimy o 25-30 tys. sprawców zbrodni, a mieszkało tam wtedy ok. 1,5 miliona Ukraińców. Wiemy też o co najmniej 800 osobach, które uratowały prawie dwa tysiące Polaków, narażając przy tym nierzadko swoje życie.
Ks. Isakowicz-Zaleski, kapelan Kresowian, twierdzi, że w zbrodniach UPA uczestniczyli ukraińscy kapłani. Niektórzy mieli wręcz święcić siekiery, którymi potem mordowano Polaków.
To obraz przerysowany. Udział ukraińskiego duchowieństwa był niewielki, choć plotka o święceniu noży i siekier rozpowszechniła się już w czasie wojny. Tego typu zdarzeń nie było albo miały jednostkowy charakter. Metropolita lwowski Andriej Szeptycki nie zgadzał się, by grekokatoliccy kapłani szli do UPA. Na początku 1944 r. biskupi tego wyznania wydali nawet list pasterski o zbrodniach na duchownych, w którym potępili wzbudzanie nienawiści między oboma obrządkami. To naprawdę piękny dokument. Pokazuje, że antypolska akcja, wbrew pozorom, nie miała powszechnego poparcia Ukraińców. Wtedy UPA rozpoczynała właśnie mordy na Polakach w Galicji Wschodniej. Był to więc list wymierzony przeciw banderowcom. Bardzo bym się ucieszył, gdyby abp Szeptycki został beatyfikowany, to wybitna osobowość Kościoła katolickiego.

CZYTAJ TAKŻE: Nabici na pal, spaleni w kościele, zarąbani siekierami... Siedem relacji z Wołynia

Słowa grekokatolickich hierarchów nie zatrzymały jednak masowych zbrodni.
Zawsze będzie dyskusja, czy metropolita Szeptycki zrobił wystarczająco dużo, by zatrzymać mordy. Nie można mu jednak zarzucić jakiejkolwiek akceptacji działań UPA wobec Polaków. Jednoznacznie potępiał zbrodnie.

CZYTAJ TAKŻE: Rozrzucone szczątki ciał, kobiety z porozcinanymi brzuchami. Wołyń - rzeź Polaków w 1943 roku. Tego nie da się zapomnieć

Za to szef Ukraińskiego IPN nazywa rzeź wołyńską „drugą wojną polsko-ukraińską”, zaznaczając, że obie strony dopuszczały się zbrodni i były podobne pod względem etycznym.
Trudno przekonać każdego, nawet do oczywistych racji. Nasza historiografia zrobiła bardzo dużo, żeby poznać ten okres. W wyniku badań, a także dyskusji między polskimi historykami (a trzeba zaznaczyć, że jesteśmy ludźmi o bardzo różnych poglądach i wrażliwości), ustalono ponad wszelką wątpliwość, że zbrodnia wołyńska została w zorganizowany sposób przeprowadzona przez ukraińskich nacjonalistów spod znaku OUN-B i UPA. Dlatego uznajemy, że miała charakter ludobójczy. Nie można stawiać znaku równości, jak to czyni wielu ukraińskich historyków, między zaplanowaną czystką etniczną na wielką skalę a działaniami odwetowymi polskich oddziałów, które rzeczywiście bywały krwawe i haniebne.

***

OUN-B
OUN-B , „banderowcy” - frakcja (później niezależna partia) Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, powstała w lipcu 1940 roku w Krakowie. Potoczna nazwa „banderowcy” pochodzi od nazwiska przywódcy Stepana Bandery. OUN-B odegrała kluczową rolę w inspirowaniu i przeprowadzeniu przy pomocy UPA masowych mordów polskiej ludności cywilnej.

UPA

Ukraińska Powstańcza Armia - formacja zbrojna stworzona przez frakcję banderowską Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów pod koniec 1942 roku. Działała głównie na Wołyniu, w Galicji Wschodniej i na cześci terenów obecnej Polski (Lubelszczyzna, Podkarpacie). Jej dowódcą i faktycznym liderem politycznym ukraińskiego podziemia był Roman Szuchewycz, który zginął w 1950 r. walcząc z władzą radziecką na Ukrainie. Celem UPA było powstanie niepodległego, jednonarodowego państwa ukraińskiego. Jest odpowiedzialna z OUN-B za zorganizowanie i przeprowadzenie masakry polskiej ludności cywilnej.
Ofiarami mordów, których kulminacja nastąpiła w lecie 1943, byli Polacy, w dużo mniejszej skali Czesi, Ukraińcy, Żydzi, Ormianie zamieszkujący Wołyń. Na zdj. współczesna rekonstrukcja wydarzeń.

Grzegorz Motyka
historyk specjalizujący się w tematyce ukraińskiej, doktor habilitowany nauk humanistycznych. Kieruje Instytutem Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Wykładał na UJ i w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku. W 2014 r. otrzymał Nagrodę im. Jerzego Giedroycia jako współautor książki „Wojna po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1944-1953”.

Ludność ukraińska sympatyzowała z hasłami walki o niepodległą Ukrainę, ale z dystansem patrzyła na zbrodnie na cywilach

polecane: FLESZ: Umacnia się rynek pracownika. Oto zawody najbardziej pożądane.

Wideo

Materiał oryginalny: Rzeź wołyńska i jej apogeum: krwawa niedziela 11 lipca ’43 - Gazeta Krakowska

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 41

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
S
Stella189

Dostali to na co zasłużyli.

zgłoś
S
Stella189

Powiedziałam mu że on jest tu gospodarzem to jego kraj a ta jebana Upainka zawszona co najwyżej może mu buty lizać i to przez cytrynkę aby kurwie nie było za słodko.

zgłoś
S
Stella189

Podpisuję się pod tym rękami i nogami.

zgłoś
S
Stella189

Przestań powtarzać te ukraińskie brednie o tym jaką to krzywdę Polacy im wyrządzali.Może w niektórych przypadkach tak było ale czy to powód do takiej nieludzkiej,diabelskiej masakry niewinnych?To jak ty dasz mi w mordę to ja zamorduję twoich bliskich?Doprawdy ciekawa logika...

zgłoś
a
antyPO

ZDRAJCA TO PISAŁ ALBO UKRAINIEC

zgłoś
a
asia

coś nie tak w d,,,,, Niemców to raczej całowało PO

zgłoś
G
Gall Anonim

Proponuje poczytać odrobinę na temat zbrodni Armii Czerwonej na terenach polskich w momencie marszu na Berlin. Wtedy może się okazać, ze jednak ani jedni ani drudzy to raczej nie są Nasi przyjaciele ;)

zgłoś
j
jurek

masz racje unas w miasteczku jest w sezonie wiecej ukraincow niz polakow pis niedlugo bedzie lizal im rowek na d dlanas niema pracy ale dlanich jest a bardziej przyjaciolmi sa rosjanie niz oni powinismy zrobic to co w rosji zrobili w pewnym miescie poprostu ich wypierdolic z polski

zgłoś
J
Jurek A

A o dzieciach polskich zamordowanych na wolyniu nikt na ukrainie nie pamieta zrobili Bandere bohaterem narodowym nawet prezydent ukrainy nosi plakietke z flaga banderowcow a my idziemy za nimi pewno jak by porobili obozy koncentracyjne to bysmy ich calowali w d jak niemcow zreszta PIS juz to robi

zgłoś
J
Jurek

PIS wchodzi banderowcom w d*** jeszcze troche bedzie lizal im rowek a naszymi przyjaciulmi bardziej sa rosjanie niz ukraincy rosyjskie odzialy partyzanskie bronili polakow na wolyniu przed bandami OUN UPA powinismy sie dogadac z ruskimi i zrobic im to samo co oni zrobili nam na wolyniu

zgłoś
i
i321

Ukrainka będąc w polskim sklepie wypowiedziała się głupie polaczki.I jedna pani kasjerka z Marketu to usłyszała i jej na to wypie.....j z Polski.I taka prawda żyją lepiej niż my.A to są potomkowie tych bestii z Wołynia.Co robili z polskimi kobietami rozcinali brzuchy wyciagali dziecko wrzucali to dziecko do ognia a w brzuchu tej kobiety zaszywali psa lub kota.Proszę jaki to z Ukrainca był brat dla Polaka.A gdzie odszkodowania za tą rzeź Wołynska?Nie bądźmy frajerami.Wogole polacy nie powinni ich zatrudniać i nie powinni być wpuszczani do Polski.

zgłoś
r
russel

a gdy rozum śpi budza się demony...

zgłoś
r
russel

jakie rzadkie to wśród Polaków podejśćie...

zgłoś
r
russel

wreszcie głos rozsadku którego tak bardzo brakuje - po polskiej stronie

zgłoś
A
Anna

Wybaczyć okrucieństwa dokonane na dzieciach? Do niedawna II wojna kojarzyła mi się z holokaustem i faszyzmem niemieckim, dopóki nie przeczytałam książki Wołyń, trzeba mówić głośno o tym, że na południu sąsiedzi mordowali sąsiadów -Lachów, znęcali się nad bezbronnymi kobietami i dziecmi

zgłoś
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3