Po czerwcu 1942 r. Olkusz był już bez Żydów. Większość zginęła w Auschwitz

  • Gazeta Krakowska

Katarzyna Ponikowska

W czerwcu przypada 73. rocznica likwidacji olkuskiego getta. Wywieziono ok. 3 tys. Żydów. W Chrzanowie analogiczne zdarzenia miały miejsce nieco wcześniej, bo w lutym 1942 r.

"Zjechało Gestapo dzielnicę żydowską otoczono/ Wszystkich Żydów wyciągnięto z domów, w gimnazjum stłoczono./ Tu ich posortowano - na kilka partyj podzielono/ I tak koleino z ghetta wywożono" - tak wierszem wspominała okupację Maria Feczko, nauczycielka w Szkole Powszechnej nr 1 w Olkuszu. To był niezwykle trudny czas dla ludności olkuskiej. W czerwcu przypada 73. rocznica likwidacji olkuskiego getta. 13 i 15 czerwca to jedne z najtragiczniejszych dat w historii Olkusza. Wtedy to w dwóch transportach kolejowych wywieziono z miasta ok. 3 tys. żydowskich kobiet, mężczyzn i dzieci, którzy stanowili ok. 30 proc. ludności olkuskiej. Większość prawdopodobnie zginęła w komorach gazowych KL Auschwitz II-Birkenau.

Historyk Adam Cyra, pochodzący z Olkusza, a pracujący na co dzień w Muzeum Auschwitz-Birkenau, dotarł do ciekawych relacji świadków likwidacji olkuskiego getta. Marian Głuszecki z Olkusza, były więzień Auschwitz, Gross-Rosen i Buchenwaldu, który zmarł w Krakowie w 1981 r., tak wspominał czerwiec 1942 r.: "Akcja rozpoczęła się nad ranem. Dzielnica obstawiona była podwójnym szpalerem policji niemieckiej. (…) Milicjanci żydowscy, którzy na akcję tę przyszli specjalnie z Będzina i Sosnowca, znęcali się w niemożliwy sposób nad ludźmi, bijąc i kopiąc ich nogami. Jeden z nich szczególnie wyróżniał się pod tym względem brutalnością".

Z kolei olkuski Żyd Efraim Parasol, który przeżył Holocaust, tak relacjonował wydarzenia: "12 czerwca 1942 r. wybrano 400 młodych mężczyzn i kobiet i wysłano na roboty do obozu. Ponadto jeszcze 1300 osób załadowano do pociągu i wysłano w tym samym kierunku, gdzie kierowano ich braci i siostry, ojców, matki i dzieci. (...) 15 osób pozostaje na miejscu dla likwidacji majątków żydowskich, lecz po 2 dniach miejscowe władze wypędzają ich i zbrodniarze niemieccy rabują i dzielą się swym łupem, przez wiele lat skrzętnie zbieranym i zapracowanym przez ludność żydowską. 15 czerwca 1942 r. Olkusz jest bez Żydów" - czytamy w relacji Efraima Parasola.

Zachowało się kilka zdjęć z czerwca 1942 r. Przedstawiają one ludność żydowską pędzoną na dworzec kolejową i już oczekującą na transport. Zgromadzonych pilnują niemieccy i żydowscy policjanci. Historyk Adam Cyra odkrył, kim jest jeden z hitlerowców. To 26-letni Friedrich Kuczynski, Niemiec, który urodził się w Rumunii. - Posiadał wyższe wykształcenie, był nauczycielem gimnazjalnym, władał językiem niemieckim, francuskim i rumuńskim. Podczas drugiej wojny światowej był urzędnikiem Wydziału "J" do spraw żydowskich. Odpowiadał po wojnie za nadużycia i bestialstwa wobec Żydów oraz współudział w ich unicestwieniu na terenie m.in. Olkusza, Chrzanowa, Zawiercia, Sosnowca i Będzina - mówi Adam Cyra. - Po klęsce Niemiec Kuczynski ukrywał się na terenie Bawarii, gdzie najprawdopodobniej rozpoznali go Żydzi chrzanowscy.
Kuczyński został aresztowany i skazany na śmierć. Powieszono go 22 lutego 1949 r. i pochowano na cmentarzu Nowosieleckim w Sosnowcu.

"Policja litości nie miała - chorych na wóz jak kłody wrzucała/ Jednych na miejsce przywoziła, po drugich wracała/ Na jednym wozie Żydówka, co przed chwilą dziecię zrodziła/ Cała we krwi skąpana - w bólach porodowych się wiła/ A w nogach - na pierzynie skrwawionej/ Wije się w śmiertelnym skurczu dziecię świeżo zrodzone" - wspomina dalej wierszem Maria Feczko. Tego, co olkuszanie przeszli w czasie okupacji, nie sposób zapomnieć. W 2001 r. podjęto uchwałę w sprawie budowy pomnika na starym cmentarzu w Olkuszu, który przypominałby o pomordowanych. Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 12 czerwca 2005 r.

Czerwiec w Chrzanowie był miesiącem o wiele spokojniejszym. Analogiczne zdarzenia miały tam miejsce cztery miesiące wcześniej. Kamil Bogusz, historyk z Muzeum w Chrzanowie przypomina, że getto w Chrzanowie było zorganizowane przez niemieckich okupantów na terenie starówki i obejmowało swym zasięgiem następujące ulice miasta: Berka Joselewicza, Kadłubka, Świętokrzyską (Krzyska), Garncarską, Krakowską, Rynek. Na jego terenie funkcjonował szpitalik (przy ul. Krakowskiej 21b), w którym pracowali: dr Schimmer, dr Gutentag oraz dr Ritter.

Likwidacja getta rozpoczęła się 18 lutego 1943 r. Selekcje prowadził mjr Heinrich Lindner (szef Biura Organizacji Smelta w Sosnowcu). - Podzielono zebranych na dwie grupy: młodych i silniejszych kierowano do pracy przymusowej, a starszych do Auschwitz. Nikomu nie pozwolono nic zabrać ze sobą - relacjonuje Bogusz. - Na rynku, gdzie selekcja miała miejsce, dochodziło do prawdziwych dantejskich scen - mówi. Za przykład podaje wydarzenie, w którym działacz Rady Starszych Mojżesz Nagoszyner, chciał uratować członka Rady Józefa Hochbauma, który znalazł się w transporcie do Auschwitz. Gestapo zezwoliło na to, lecz kiedy Nagoszyner wszedł do wagonu, aby znaleźć swojego przyjaciela, Niemiec nakazał zamknięcie wagonu.

Po zakończeniu selekcji i wywózce Żydów z Chrzanowa, jak wspomina prof. Pęckowski "zapanowała w mieście straszna, cmentarna cisza". - Tak brutalnie skończyła się historia Żydów w Chrzanowie po prawie czterech wiekach związków z tym miastem. Pozostało jedynie kilka miejsc pamięci, które są do dnia dzisiejszego świadkami tamtych wydarzeń - mówi Bogusz.

Wideo

polecane: MiauCzat: Honorata Witańska ostrzega kobiety! Tęskni za PiP?

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

19.06.2015, 19:52

A wiesz, że jesteś cholernym idiotą?

19.06.2015, 18:54

I dobrze, a teraz plaga murzynów znów uderza na Olkusz.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3