Polska na 36. miejscu wśród 120 państw pod względem jawności i transparentności budżetowej. Ogłoszono Open Budget Survey 2021 (OBS 2021)

Zbigniew Bartuś
Zbigniew Bartuś
Udostępnij:
Polska zajęła przyzwoite 36. miejsce wśród 120 monitorowanych państw w ósmej edycji rankingu tworzonego w ramach międzynarodowego programu badań jawności i transparentności budżetowej. Zdobyła 60 punktów na 100, przy średniej dla krajów OECD wynoszącej 67, a dla całego świata - 45. Naszą mocną stroną (82 pkt/100) okazała się być jakość instytucjonalnego nadzoru nad wydatkowaniem publicznych pieniędzy, natomiast piętą Achillesową pozostaje od lat zakres społecznego udziału w procesach budżetowych (22 pkt/100). Podstawowym zaleceniem badaczy jest tworzenie i publikowanie projektów budżetów państwa w ten sposób, by obywateli mogli się łatwo i szybko dowiedzieć, na co ida ich pieniądze. W porównaniu z poprzednim zestawieniem (OBS 2019) Polska obsunęła się o cztery miejsca, co świadczy o pogorszeniu jawności finansów publicznych. Badania w odniesieniu do naszego kraju zrealizował dr Paweł Białynicki-Birula z Kolegium Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Najnowsza, ósma edycja raportu o jawności i transparentności budżetowej na świecie (Open Budget Survey 2021), zawiera wyniki badań obejmujących grupę 120 krajów ze wszystkich kontynentów. Stworzone na podstawie wnikliwych analiz rankingi służą kompleksowej ocenie narodowych systemów finansów publicznych w trzech kluczowych obszarach:

  • transparentności procedur budżetowych
  • zakresu społecznej partycypacji
  • jakości instytucjonalnego nadzoru nad wydatkowaniem publicznych środków.

Na podstawie naukowej diagnozy formułowane są rekomendacje dla poszczególnych rządów (te polskie – poniżej). Prace badawcze koordynuje pozarządowa organizacja Open Budget Partnership z siedzibą w USA, zajmująca się promocją idei społeczeństwa obywatelskiego. Badania w poszczególnych krajach realizowane są przez niezależne instytucje i ekspertów z sektora organizacji pozarządowych lub sfery nauki. Program zasadniczo jest w cyklu dwuletnim począwszy od 2006 r. Każda kolejna edycja łączy się poszerzaniem zakresu badań, tak w zakresie zagadnień budżetowych, jak i liczby objętych krajów.

Czołowe miejsca w ósmym rankingu transparentności budżetowej (Open Budget Index), w wynikiem powyżej 80 na 100 możliwych punktów, uzyskały: Gruzja (87), RPA (86), Szwecja (85), Nowa Zelandia (85), Meksyk (82) i Norwegia (81).

Polska, z 60 punktami, uplasowała się na 36. miejscu - wraz z Czechami, Chile, Portugalią i Mongolią - kwalifikując się do grupy krajów zapewniających ograniczony dostęp do informacji budżetowej. Choć zdobyta liczba punktów jest taka sama jak w poprzedniej edycji (OBS 2019), to jednak odnotowany spadek o 4 miejsca w rankingu świadczy o relatywnym regresie i braku działań na rzecz poprawy transparentności procedur budżetowych.

Dodać należy, że przeciętna światowa wartość indeksu wyniosła 45 pkt, a w krajach OECD 67 pkt. Polska tradycyjnie osiągnęła dobry wynik (82 /100 pkt) w zakresie oceny jakości instytucjonalnego nadzoru nad wydatkowaniem publicznych środków. W tym obszarze zajęliśmy 9. miejsce na świecie - razem z Ukrainą, a tuż za Stanami Zjednoczonymi. Z kolei w ocenie zakresu społecznej partycypacji w procesach budżetowych Polska zdobyła - wraz z Meksykiem, Słowacją i Stanami - 22 pkt/100, czyli tyle, ile wyniosła średnia w krajach OECD. Przeciętna w grupie wszystkich 120 badanych krajów to 12 pkt.

W rekomendacjach dla Polski IBP zaleca m.in. opracowywanie i publikację budżetu obywatelskiego (tzw. Citizens Budget), tj. przystępnej dla obywateli wersję budżetu); publikację półrocznych sprawozdań z wykonania budżetu, dokonanie szeregu modyfikacji procedur budżetowych skutkujących większą spójnością dokumentacji budżetowej oraz podjęcie działań na rzecz zwiększenia zakresu społecznej partycypacji w procedurach budżetowych. Cały raport można uzyskać na stronie IBP.

Badania w odniesieniu do Polski zostały zrealizowane przez dr Pawła Białynickiego-Birulę z Kolegium Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. To de nauk ekonomicznych, prawnik, adiunkt, absolwent Akademii Ekonomicznej w Krakowie oraz Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalizuje się w zarządzaniu publicznym, ekonomice zdrowia, polityce zdrowotnej, finansach publicznych i administracji publicznej.

Szczegółowe rekomendacje IBP dla Polski (OBS 2021)

Adresaci: Ministerstwo Finansów [MF], Sejm i Senat [S] oraz Najwyższa Izba Kontroli [NIK].

w zakresie przejrzystości budżetowej:

  • publikacja „Informacji o przebiegu wykonania budżetu państwa za I półrocze roku budżetowego” (MF);
  • sporządzanie i publikacja obywatelskiej wersji budżetu, tzw. Budżet Obywatelski (MF);
  • poprawa kompleksowości „Założeń do projektu budżetu państwa” (MF).

w zakresie partycypacji społecznej:

  • wdrożenie pilotażowych mechanizmów monitorowania wykonania budżetu (MF);
  • rozszerzenie mechanizmów partycypacji publicznej w procesie formułowania budżetu (MF);
  • aktywna współpraca z organizacjami społecznymi reprezentującymi uboższe grupy społeczne i wykluczonych (MF),
  • umożliwienie zainteresowanym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego uczestnictwo w procedowaniu projektów budżetu w parlamencie (komisje sejmowe), przed ich zatwierdzeniem (S);
  • umożliwienie zainteresowanym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego uczestnictwo, z prawem głosu, w debacie dotyczącej analiz wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej przedstawianej przez NIK (S);
  • ustanowienie formalnych mechanizmów udziału przedstawicieli organizacji obywatelskich w pracach kontrolnych (NIK).

w zakresie instytucjonalnego nadzoru nad procesami budżetowymi:

  • uczynienie przedmiotem debaty parlamentarnej projektów budżetu państwa, przed ich oficjalnym złożeniem przez rząd (S);
  • systematyczna publikacja, w tracie roku budżetowego, sprawozdań dotyczących analiz wykonywania budżetu przez właściwą komisją sejmową d/s budżetu (S).

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Mikołajów pod ostrzałem. Relacja ukraińskiej dziennikarki

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Gazeta Krakowska
Dodaj ogłoszenie